ज्ञानाचे  पारसमणी 

भारतरत्न डॉ. पांडुरंग वामन काणे

निसर्गाने  मुक्त  उधळण  केलेला प्रदेश म्हणून ओळख असलेल्या कोकणाने देशाला ६ भारतरत्न दिले. याच कोकणातील व्यक्तिमत्वरुपी रत्नांचे कोंदण असलेली भूमी अर्थात रत्नागिरी.. याच रत्ननगरीच्या मातीतील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्व म्हणजे भारतरत्न डॉ. पांडुरंग वामन काणे....आदरणीय डॉ काणे यांनी स्वकर्तृत्वाच्या जोरावर इंग्रजांच्या जुलमी आणि अन्यायाच्या दुष्काळात ज्ञानाची गंगा प्रवाहित केली. आज त्यांची पुण्यतिथी..   

आदरणीय डॉ. काणे यांचा जन्म ७ मे १८८० रोजी रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यातील पेढे परशुराम येथे झाला. आदरणीय डॉ. काणे यांचा चिपळूणच्या सरकारी शाळेपासून ते भारतरत्न पुरस्कारापर्यंतचा हा प्रवास प्रेरणादायी आहे. याच महान विभूतीच्या सान्निध्यात ज्ञानाचा उत्कर्ष व्हावा यासाठी रत्नागिरी शहरात सर्वप्रथम कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विश्वविद्यालयाचे उपकेंद्र २०२१ साली सुरु झाले. रत्नागिरी उपकेंद्राची वास्तु ज्या ठिकाणी उभी आहे त्या ठिकाणी इ. सन १८६३ मध्ये शासकीय इंग्रजी माध्यमाची शाळा होती. याच शाळेत डॉ. काणे सन १९०४ च्या सुमारास काही काळ अध्यापक म्हणून कार्यरत होते. त्यामुळे नररत्नांची खाण असलेल्या रत्नागिरीत स्थापन झालेल्या रत्नागिरी उपकेंद्राला भारतरत्न डॉ. पांडुरंग वामन काणे असे नाव मिळणे हा रत्नागिरीचाच यथार्थाने सन्मान म्हणावा लागेल. 

    आदरणीय भारतरत्न डॉ. पांडुरंग वामन काणे यांचे कार्य सर्वसमावेशक आणि अत्यंत भरीव आहे. आदरणीय डॉ. काणे हे इंटरच्या परीक्षेत १८९९ साली उत्तीर्ण झाले आणि द्वितीय भाषा म्हणून संस्कृत मध्ये त्यांना सर्वोच्च गुणांसाठी पारितोषिक मिळाले. शिवाय एम. ए. संस्कृत आणि इंग्रजी आणि एल.एल.एम. ची परीक्षा १९१२ ची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले. यानंतर आदरणीय डॉ. काणे हे आपल्या ज्ञानाच्या जोरावर यशाची शिखरे पादाक्रांत करू लागले. त्यांच्या प्रतिभेने प्रभावित होऊन त्यांचा सन्मान महामहोपाध्याय या पदवीने करण्यात आला. साहित्य, समाज सुधारणा, राजकारण, शिक्षण अशा सर्वच क्षेत्रांत आदरणीय डॉ. काणे यांनी महनीय काम केले. यासाठी त्यांना १९६३ साली भारत सरकारकडून भारतरत्न या मोठ्या नागरी पुरस्काराने स्नामानीत करण्यात आले. यामुळे कोकणाच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला. आदरणीय डॉ. काणे यांच्या नावावर १९८ प्रकाशने आहेत ज्यात ३९ ग्रंथ, ११५ लेख, ४४ पुस्तक परिचय व परीक्षणांचा समावेश आहे. अशा या ज्ञान महर्षीनी १८ एप्रिल १९७२ रोजी देह ठेवला. 

श्री.स्वरूप काणे , समन्वयक, CDOE, रत्नागिरी

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

राराजतां संस्कृतम् (Imporance of Sanskrit Lanuage

Image
  राराजतां संस्कृतम् प्रा. अविनाश-चव्हाणः सहाय्यक-प्राध्यापकः भारतरत्न-डा. पाण्डुरङ्ग-वामन-काणे संस्कृत-अध्ययन-केन्द्रम्,  रत्नागिरी-उपकेन्द्रम् क.का.सं.वि. रामटेकम् आभारतं श्रावणमासस्य पौर्णिमां निमित्तीकृत्य संस्कृतमहोत्सवाः संस्कृतपाठशालासु विश्वविद्यापीठेषु विद्यालयेषु चायोज्यन्ते। पुरा अस्मिन् दिने एव बालानामुपनयसंस्कारं विधाय बालाः गुरुकुलेषु विद्यारम्भाय प्रेष्यन्ते स्म। अतः अद्यापि क्वचिदस्याः भारतीयसंस्कृतेः स्मरणार्थं संस्कृतदिनस्य आचरणं क्रियते। क्वचिदेतन्निमित्तमामासं कुत्रचिद् आसप्ताहं क्वचित् आदिनं संस्कृतं वदामः इति संस्कृतानुरागिणः प्रतिजानन्ति। संस्कृतविषये एषा पङ्किः प्रसिद्धा “भाषास मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाणभारती” इति।  कस्मादियं भाषा मुख्या मधुरा दिव्या वोच्यत इति जिज्ञासायामत्र केचनांशा अवधेयाः – Many words – One Meaning - संस्कृतभाषायाः वैशिष्ट्यं यदस्यां भाषायां एकस्य शब्दस्य कृते नानासमानार्थशब्दा भवन्ति। शब्दास्तु नाना परं तेषामर्थस्वैक एव भवति। अयम्प्रकारोऽन्यासु भाषास्वपि क्वचित्क्वचिदस्ति किन्तु संस्कृतापेक्ष्यं प्रमाणेन न्यूनमेव। यथा – आङ्...
Read more

वास्तुशास्त्र में प्रतिमा-मूर्ति कला विज्ञान

Image
    वास्तुशास्त्र में प्रतिमा-मूर्ति कला विज्ञान                                                                                                                            डॉ . दिनकर मराठे         सहयोगी प्राध्यापक तथा विभाग प्रमुख , वेदांग  ज्योतिष  विभाग  संचालक, भारतरत्न  डॉ . पां.वा. काणे संस्कृत अध्ययन केंद्र  रत्नागिरी  उपकेंद्र , क. का . सं . वि . रामटेक   भारतीय वास्तुशास्त्र केवल भवन-निर्माण की तकनीक नहीं , अपितु एक समग्र दर्शन है , जिसमें देवालय , देवमूर्ति , मंदिर योजना , प्रतिष्ठा , संकल्पना तथा निर्माण से संबंधित सूक्ष्म विवरण प्राप्त होते हैं। विशेषकर , देवप्रतिमाओं का निर्माण केवल कला का ...
Read more

Gambling and its regulation: a History through Sanskrit Literature

Image
  Gambling and its regulation: a History through Sanskrit Literature S.V. Oak, Project Fellow ,   Bharatratna Dr. P.V. Kane Sanskrit Study Centre,  University Sub-centre , KKSU Ramtek   With the advancement in technology and social media, there has also been an advancement in gambling activities in the name of online gaming. The Public Gambling Act 1867 is the most significant enactment when it comes to laws that regulate gambling in India.          Today, Gambling comes under the state list of the seventh schedule of the Indian constitution. The Public Gambling Act has been adopted by many states wherein gambling in public and the maintenance of common gaming houses of any sort become illegal, while some states seem to allow licenced casinos to operate in their territory and levy taxes on the operators.       Some states have also enacted laws to regulate online gaming. Sanskr...
Read more