KKSU RATNA

  संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्।   प्रा. कश्मिरा दळी सहाय्यक प्राध्यापिका,  भारतरत्न  डॉ. पां.वा. काणे  संस्कृत अध्ययन केंद्र, रत्नागिरी उपकेंद्र क.का.सं.वि. रामटेक              संस्कृतं संस्कृतभाषा इति पदं व्यवहारे सर्वत्र वयं शृण्मः। कथं व्युत्पन्नोऽयं शब्द इति पश्यामश्चेद् लभ्यते अस्य व्युत्पत्तिः कोशैग्रन्थेषु सम्-कृत इति। अस्याऽर्थः सुनिर्मितः वा सुरचितः सुसम्पादितो वेति भवति। व्याकरणदृष्ट्या संस्कृतेति पदं विशेषणम् अस्ति। संस्कृता या भाषा सा संस्कृतभाषा। प्राचीनकालादारभ्य शुद्धा संस्कारयुक्ता या भाषा सा संस्कृतम् इति नाम्ना अभिधीयते। भाषार्थे संस्कृतेति पदस्य प्रयोगः सर्वादौ वाल्मीकिरामायणस्य सुन्दरकाण्डे ३० तमे सर्गे हनुमता ‘वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्’ इत्यत्र विशेषणरूपेण कृतः दृश्यते। अनेन ज्ञातुं शक्यते यत्तत्कालेऽपि संस्कृतभाषा व्यवहारे आसीदिति। संस्कृतभाषा पूर्वमव्याकृता आसीत्। प्रकृतिप्रत्ययादिनामधिकं विवेचनं नासीत्। तदा देवानां प्रार्थनावशात् इन्द्रः प्रकृतिप्रत्ययानां विश्लेषणार्थं विवेचनं कृतवान्। अ...

  भाषासु मधुरा मुख्या दिव्या गीर्वाणभारती   श्री. अविनाश कडू चव्हाण सहाय्यक-प्राध्यापकः, क.का.सं.वि. रत्नगिरि-उपकेन्द्रम्

  Subhāṣita (सुभाषित) The Wisdom of Words Dr. Dinakar Marathe  Associate Professor & HOD, Department of Vedanga Jyotish Director, Bharatratna Dr. P.V. Kane Sanskrit Study Centre,  University Sub-centre , KKSU Ramtek

  सफर मंदिर संस्कृतीची (श्री  कऱ्हाटेश्वर  ,रत्नागिरी)  स्वरूप काणे  समन्वयक, (CDOE) भारतरत्न  डॉ. पां.वा. काणे   संस्कृत अध्ययन केंद्र, रत्नागिरी उपकेंद्र  क.का.सं.वि. रामटेक        साधेपणा म्हटलं की आधी नजरेसमोर येतो तो कोकण प्रांत.. या भागातील माणसे जशी साधीभोळी तशीच त्यांची  राहणी... याच साधेपणाने नटलेले आणि आपले महत्त्व राखून असलेल्या मंदिराबाबत आपण आज जाणून घेणार आहोत. कऱ्हाटेश्वर मंदिर हे कोकणातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील रत्नागिरी तालुक्यातील जयगड मधील नांदिवडे गावात आहे. साधारण रत्नागिरी शहरापासून आरे वारे मार्गे हे मंदिर ४० ते ४५ किमी अंतरावर आहे. मंदिर कौलारू असून अगदी साधी बांधणी असलेले आहे. मंदिराच्या आतील पूर्ण भाग हा लाकडात कोरलेला आहे. मंदिर खालच्या बाजूला असून मंदिरात जाण्यासाठी १० ते १२ पायऱ्या आहे.  या पायऱ्या उतरूनच मंदिरात जाता येते.  हे  मंदिर कौलारू असून अगदी साधी बांधणी असलेले आहे. मंदिराच्या आतील पूर्ण भाग हा लाकडात कोरलेला आहे. हे कोरीवकाम डोळ्यांचे पारणे फेडणारे आहे. मं...

  “The Boy Who Asked Why” - A Story on Creation Theory

             पुनर्जन्म             प्रा. कश्मिरा दळी                    सहाय्यक प्राध्यापिका,  भारतरत्न  डॉ. पां.वा. काणे                    संस्कृत अध्ययन केंद्र, रत्नागिरी उपकेंद्र क.का.सं.वि. रामटेक                     मागील भागात आपण जीवाच्या क्रमाने होणाऱ्या विकासाबद्दल चर्चा केलीच आहे . जीवाचे एका शरीरातून दुसऱ्या शरीरात जाणे जस जसे शक्तींचे प्रकटीकरण होते तसतसे शरीरात सुधारणा होणे यालाच पुनर्जन्म पुनः अवतरणे , देहांतरप्राप्ती म्हटले जाते . पुनर्जन्म या शब्दाचा शब्दश : अर्थ पुनः देह धारण करणे , पुन : भौतिक शरीरात येणे असा होय . देहांतरप्राप्ती या शब्दाचा अर्थ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणे नवीन शरीरात जाणे . दोन्ही शब्द त्याच समान अर्थाने वापरले जातात . या शब्दांद्वारे   वर्णित करण्यात आलेल्या प्रक्रियेचे विवेचन काय आहे ते पा...

  वैदिक संख्या पद्धति   Dr. Ambalika Sethiya  Assistant Professor    Department of Vedang Jyotish  KKSU, Ramtek वैदिक संख्या पद्धति सी खने के उद्देश्य 1. प्राचीन भारतीय ज्ञान प्रणाली को समझना और संरक्षित करना ·         यह पद्धति वैदिक काल के वैज्ञानिक और बौद्धिक विकास को दर्शाती है। ·         इसे सीखने से हम समझ पाते हैं कि गणित , खगोलशास्त्र और ज्योतिष में भारत कितना उन्नत था। 2. गणितीय सोच को सरल और रचनात्मक बनाना ·         वैदिक पद्धति स्मृति आधारित होती है , जिससे मानसिक गणना को बढ़ावा मिलता है। ·         इसे सीखकर कठिन संख्यात्मक समस्याएं सरल तरीके से हल की जा सकती हैं। 3. स्मृति और कल्पना शक्ति का विकास ·         कटपयादी , अकचटतपयश जैसी प्रणाली स्मृति को तेज करने में मदद करती है क्योंकि यह शब्दों और संख्याओं को जोड़ती है। ·       ...

The Meaning, Types, Importance, and Contributions of Ṛṣis (ऋषिः) Prof. Avinash Chavhan  Assistant Professor Bharatratna Dr. P.V. Kane Sanskrit Study Centre,  University Sub-centre , KKSU Ramtek     In the vast expanse of Indian knowledge tradition, the Ṛṣis (ऋषयः) occupy a sacred and foundational place. These seers are not merely ancient sages or spiritual hermits; they are the divine mediums through whom the wisdom of the Vedas was revealed. A Ṛṣi is defined as a person who has directly realized the eternal truths and transmitted them for the benefit of all. The word Ṛṣi is derived from the Sanskrit root “ऋष् – ज्ञाने,” which means “to know.” Thus, a Ṛṣi is one who has seen, known, and realized the truth. Another derivation breaks the word as: “ऋ = शब्दः” (meaningful sound), and “षि = प्रकटयति” (to express), making a Ṛṣi one through whom divine speech and wisdom manifest. Unlike poets or philosophers, Ṛṣis are mantra-draṣṭāraḥ—those to whom the mantras were revealed...

  एकापासून अनेकापर्यंत...... प्रा. कश्मिरा दळी सहाय्यक प्राध्यापिका,  भारतरत्न  डॉ. पां.वा. काणे  संस्कृत अध्ययन केंद्र, रत्नागिरी उपकेंद्र क.का.सं.वि. रामटेक                 ईश्वरी तत्त्व ज्यावेळी प्रकृतीवर आभासित होते आणि विविध आकार धारण कर ते , त्यावेळी सर्वप्रथम स्वरूप आकारास येते ते म्हणजे त्रिमूर्ति – ईश्वरा च्या तीन शक्ती होत.   ज्या ब्रम्हांड , विश्व निर्माण करण्यासाठी कारणीभूत ठरतात .   ब्रम्हांड शब्दाचा शब्दश : अर्थ विश्व किंवा विश्वाची सुव्यवस्थित प्रणाली असा आहे. ईश्वराच्या तीन शक्तींपैकी जी शक्ती विश्व निर्माण करते त्यालाच ब्रह्मा म्हटले जाते आणि याचा निर्माणकर्ता तो ब्रह्मा होय . ज्या स्थितीत   ईश्वर सृष्टीचे पालन करतो , जगाची काळजी घेतो आणि देखभाल करतो त्यास   विष्णू म्हणतात .   विष्णू हा रक्षणकर्ता होय . ज्यात ईश्वर जगाचा संहार करतो म्हणजेच जेव्हा ते जीर्ण होते व पुढे त्याचा काहीही उपयोग नसतो त्या स्थितीतील सृष्टीचा लय होतो त्यास शिव किंवा महादेव असे म्हटले जाते . शिव हा जगाच...